TOÀN NHƯ (Tạp ghi)

“Theo em xuống phố trưa nay…” là lời mở đầu một bài hát nổi tiếng của Lê Uyên Phương mà nhiều người đã biết, nhưng hôm nay, với tôi thì đó là một mệnh lệnh của bà nội … tướng nhà. “Anh ơi, trưa nay đưa em xuống phố mua một ít nước mắm về để dành nghe anh.” Tôi cười nói: “Nước mắm ăn cả tháng mới hết một chai, lo gì phải mua dự trữ?”. “Ở đó mà cả tháng. Người ta đang rủ nhau mua rần rần kia kìa. Anh không thấy cá chết ở trong nước cả tháng nay sao? Không lo mua bây giờ, mai mốt không còn nước mắm sạch mà ăn đâu.” Nghe bả nói thế thì tôi hết dám có ý kiến. Thôi thì thi hành trước khiếu nại sau theo đúng kỷ luật quân đội mà tôi đã từng phải chấp hành mấy chục năm trước cho nó … lành.

Theo lệnh bả, tôi lái xe đưa bả đi các chợ ở Little Saigon. Trên đường đi, bả tiếp tục ‘lên lớp’ tôi về hiện tượng cá chết hàng loạt đang diễn ra ở trong nước mà bả nghĩ rằng tôi thờ ơ chẳng chú ý gì cả. Bả làm như chỉ có mình bả quan tâm đến thời cuộc. Nói vậy thật là oan cho tôi. Chuyện cá chết ở trong nước đang là chuyện to lớn đại sự, xôn xao ở trong và ngoài nước, ai mà chả biết. Ngày nào mà chẳng có tin tức về cá chết ở VN đầy rẫy trên báo. Từ đầu tháng Tư đến nay, hàng ngàn tấn cá chết đã xuất hiện dọc theo bờ biển Vũng Áng / Hà Tĩnh, nơi có nhà máy thép Formosa. Mà không chỉ ở Vũng Áng, cá chết đã lan tới bốn tỉnh miền Trung, chạy dài từ bờ biển Nghệ An/Hà Tĩnh xuống tới tận Thừa Thiên, Huế và Đà Nẵng. Đã hơn hai tháng rồi mà tình hình cá chết vẫn chưa thấy có dấu hiệu chấm dứt. Không những vậy, nó có vẻ như đang lan xuống phương Nam. Thậm chí, ngay ở Sài Gòn, trên kênh Nhiêu Lộc cũng đã có cá chết nổi lên trắng đầy kênh, một hiện tượng từ trước đến giờ chưa bao giờ xảy ra.

Trước một lượng cá chết phơi xác trắng trôi nổi đầy dọc theo bờ biển miền Trung, chẳng cần phải điều tra hay là một nhà khoa học người ta cũng biết nguyên nhân là do nước biển đã bị ô nhiễm trầm trọng. Lý do có thể là do trong nước biển đã có các chất cực độc nên cá mới chết nhiều như thế, chỉ có điều người ta chưa biết đó là những chất gì và từ đâu tới thôi. Tuy nhiên, nếu muốn biết nguyên nhân cũng không khó; chỉ cần lấy các mẫu nước biển ở những nơi có cá chết (ở trên mặt và sâu dưới đáy biển) và cả những con cá chết đem về phân chất, giảo nghiệm thì sẽ có ngay câu trả lời. Thế nhưng, cho đến nay, nhà nước VC vẫn chưa đưa ra một kết luận chính thức nào về nguyên nhân cá chết. Không những vậy, họ còn đổ thừa cho đó là một hiện tượng thiên nhiên thủy triều đỏ do tảo nở hoa. Nhưng các nhà khoa học đã bác bỏ lý do này cho là không xác đáng và thiếu thuyết phục. Dư luận chung đều cho rằng nguyên nhân chính bắt nguồn từ nhà máy thép Formosa đã thải ra các loại hóa chất độc hại xuống biển và không loại trừ còn có cả âm mưu thâm độc của Trung Cộng bí mật đổ các hóa chất độc xuống biển để hủy hoại môi trường của Việt Nam.

“Bức xúc” trước cảnh cá chết hàng loạt và biển bị ô nhiễm nghiêm trọng đang làm ảnh hưởng đến đời sống, không chỉ của ngư dân mà còn cả mọi người dân, nhiều cuộc biểu tình đòi hỏi “cá sạch, biển sạch, và một trường sạch” đã diễn ra ở khắp nơi trong và ngoài nước từ đầu tháng Năm đến nay. Ngay cả ở Little Saigon, để hỗ trợ cho đồng bào trong nước, nhiều cuộc biểu tình cũng đã diễn ra trên phố Bolsa với hàng trăm đồng hương tham dự.

Trước những tin tức như thế, làm sao mọi người không khỏi lo âu. Ai cũng sợ rồi đây nước mắm không làm từ cá chết thì cũng vẫn bị nhiễm độc vì phải sử dụng tới muối lấy từ nước biển ở Việt Nam không nhiều thì ít cũng đã bị ô nhiễm vì vụ cá chết này. Thế nên, bà con ở Little Saigon cứ thế mà kháo nhau đi mua dự trữ nước mắm kẻo những đợt nước mắm sau này không biết có còn bảo đảm hay không.

Trạm ngừng đầu tiên của tôi theo nàng xuống phố là Chợ SG. Vì là ngày thường trong tuần nên chợ không đông lắm. Tôi theo bả đi lại khu để nước mắm thì thấy ở khu này đã có lố nhố một số bà đang bàn tán. Không thấy có bày hàng nước mắm nguyên thùng như trước đây, mà chỉ có một ít chai trên kệ. Hầu hết là nước mắm made in Vietnam, còn nước mắm made in Thailand hay HongKong thì không thấy hay rất ít, chẳng lẽ bà con đã mua hết rồi (?). Giá cả thì cũng đã tăng. Theo lời bà xã tui, trước đây nước mắm các loại chỉ trên dưới $3 / chai, nay giá đã thấy lên trên $4 USD; không kể các loại nước mắm nấu (hiệu con mực Thái Lan) chỉ trên $1/chai nhưng nay cũng thấy tăng chút ít. Thế cho nên bả nói, thôi đi qua Chợ HB cũng ở gần đó vì chợ này giá bán nới hơn và có cô bạn bả nói, mới mua được giá “on sale” dưới $3/chai nhưng ở đó người ta “limit” mỗi người chỉ được mua 2 chai thôi.

Nghe lời bả, tôi đưa bả tới Chợ HB để xem hư thực. Đi lại khu bày nước mắm ở một góc chợ thấy những thùng nước mắm đã vơi nhiều. Chỉ còn nước mắm Việt Hương 3 con cua giá niêm yết là $3.89/chai chứ không phải là dưới $3/chai như cô bạn bả đã nói. Giá đã lên nhưng vẫn “limit” mỗi người chỉ được mua 2 chai. Hỏi người bán hàng, muốn mua hơn 2 chai giá như thế nào thì được trả lời là phải trả thêm 50 cent cho mỗi chai.

Gặp mấy bà cũng đang đứng ngắm nghía những thùng nước mắm đang “tám” với nhau:

Nước mắm Việt Hương ở đây giá như vậy là còn… rẻ. Ở chợ X. kia, cũng nước mắm VH mà giá đã lên tới 6 đô rồi (?), nay nghe nói đã hạ xuống nhưng cũng còn trên 5 đô (?). Còn nước mắm Phú Quốc sư tử bay (cũng của công ty VH) trước đây giá chỉ trên dưới $3 tùy theo chợ, nay cũng đã lên từ trên $4 tới $5/chai.

Các bà còn kháo nhau. Ráng mua ít chai để dành, hay nếu có thể mua cả thùng thì càng tốt, nhưng phải là nước mắm Thái Lan hay Hong Kong, chứ nước mắm made in Vietnam trong tình hình như thế này thấy cũng ớn.

Một bà khác nói: Có chắc gì nước mắm Thái Lan và Hong Kong là của nó hay không. Người Thái hay người Tàu đâu có ăn nước mắm, nước mắm của họ chắc là nước mắm họ mua của Việt Nam rồi vô chai mang qua đây bán, chứ làm sao dân Thái và mấy anh Tàu biết làm nước mắm. Kể cả cái hiệu nước mắm gì đó nói là sản xuất ở Mỹ nhưng thực ra là nước mắm lấy nước cốt làm tại Việt Nam nhập qua đây rồi vô chai ở đây thôi, chứ đâu phải nước mắm làm tại Mỹ. Các bà không thấy nước mắm đó ghi trên chai là “Pakaged in USA” tức là đóng gói, vô chai ở Mỹ đó sao. Ở Mỹ, muốn lập một nhà máy sản xuất nước mắm đâu phải dễ, và từ trước đến giờ có nghe nói tới nhà máy này bao giờ đâu, và nếu có thì nó ở đâu.

Một chị bàn ra, tình trạng này kéo dài chắc phải chuyển qua ăn xì-dầu quá. Mà ăn xì-dầu cũng phải coi chừng, vì ăn xì dầu mà made in China thì chẳng khác gì “tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa”, cũng như không. Thiệt rầu quá. Bây giờ muốn ăn chay coi bộ cũng khó.

Nhưng nói gì thì nói, bà vợ tôi vẫn lựa hai chai nước mắm Việt Hương 3 con cua và bắt tôi cầm hai chai tương tự ra tính tiền vì chợ chỉ cho “limit” mỗi người 2 chai. Trong lúc xếp hàng chờ tính tiền, nhìn quanh tôi thấy hầu như trên các xe mua hàng của các bà đều có mấy chai nước mắm hoặc có xe còn có cả thùng. Thảo nào, nước mắm không lên gía và hết.

Trên đường về, khi đi ngang qua chợ TP, bả lại kêu tôi tấp vô để xem nước mắm ở đó có hết như phóng viên NL viết trên báo NV hay không, nhưng tôi gạt đi nói, còn hay hết thì cũng vậy thôi. Có thay đổi được gì đâu, xem làm chi cho mất thì giờ.

Sau khi hoàn thành công tác theo nàng xuống phố mua nước mắm, trở về nhà tôi nghe bả gọi điện thoại khoe với cô bạn và cô em. Bà nhắc họ hãy đi mua nước mắm, nếu chưa mua, và mách họ nơi còn bán nước mắm giá rẻ (tương đối so với nơi khác) mà bả vừa mua. Cứ tưởng nói vậy sẽ nhận được lời cám ơn từ những người này, nhưng không ngờ “bé cái lầm”, họ nói, họ đã phòng xa mua trữ từ mấy tuần trước rồi.

        – Trễ rồi chị ơi, chúng em đã mua từ… khuya rồi.
– Trời! vậy sao mấy người không nói cho tôi biết?
– Em tưởng chị cũng biết rồi nên không nói.

Cứ như vậy, cơn sốt cá chết coi bộ còn lâu mới hạ màn. Nỗi phẫn nộ của người dân trong nước trước hiểm họa môi trường sống đang bị đe dọa đang bùng phát. Đã có những cuộc biểu tình lên đến cả ngàn người diễn ra ở Sài Gòn, Hà Nội, và nhiều nơi ở trong nước. Lúc ban đầu VC còn làm ngơ để xoa dịu nỗi phẫn uất của người dân để cho họ xả đi bớt những bực dọc do cá chết; nhưng những lần sau, chúng đã đàn áp thẳng tay vì e sợ rằng những cuộc biểu tình này, nếu không ngăn chặn có thể biến thành một cuộc “Cách Mạng Cá” làm sụp đổ chế độ cộng sản của chúng như những cuộc Cách Mạng Hoa Lài, Cách Mạng Mùa Xuân Ả Rập,v.v… như đã từng xảy ra ở Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập,…

Biết đâu nỗi lo sợ của VC lại trở thành sự thực nhỉ? Cũng mong lắm. Chúng ta hãy chờ xem!

TOÀN NHƯ