Mùa-Thu-còn-đó ! (Lê Bình Phương)

Mùa-Thu-còn-đó !

Tôi không biết Đỗ Phủ viết bao nhiêu  bài “ Tuyệt cú “. Tôi chỉ biết bài “ Tuyệt cú thứ ba “ :

“Lưỡng cá hoàng li minh thúy liễu

Nhất hàng bạch lộ thưởng thanh thiên

Song hàm Tây lĩnh thiên thu tuyết

Môn bạc Đông Ngô vạn lý thuyền”

Biết , qua bản dịch của cụ Tản Đà :

Hai cái oanh vàng kêu liễu biếc

Một hàng cò trắng vút trời xanh

Nghìn năm tuyết núi in song sắc

Muôn dặm thuyền Ngô cửa rập rình

Từ đó, mới nhớ mấy câu Kiều tả cảnh rạng đông: chim oanh hót, gió thổi hoa bay bay: “Ngoài song thỏ thẻ oanh vàng / Nách tường bông liễu bay sang láng giềng / Hiên tà bóng gác nghiêng nghiêng ..“ (Lê văn Hòe) .

Ở Việt Nam, tôi chưa bao giờ thấy chim oanh, ngoài đời cũng như trong sách, cũng không biết “giọng oanh vàng“  ra sao. Chỉ biết có giọng Bắc kỳ và Nam kỳ. Bắc kỳ êm như nhung, du dương trầm bổng. Nam kỳ ngọt như mía lùi, càng nghe càng muốn … gậm (? ).

Oanh vàng, miền Nam mình (VNCH) gọi là Hoàng Oanh (như nữ ca sĩ Hoàng Oanh) hay Hoàng Anh. Sau 75, mới biết văn hóa “kách -mạng“ gọi là  Vàng Anh (như máy bay “lên-thẳng” !). Tây gọi chim oanh là “loriot”. Lần đầu tôi thấy  “loriot” là trong .. . sở thú Pháp, cách đây trên 30 năm! Và nghe cả tiếng nó hót! Thú thật, tôi không phân biệt được tiếng hót giữa chim oanh và các loài chim khác. Nhưng tiếng hát Oanh Vàng thì tôi đã nghe. Và yêu mến. Đó là tiếng hát chị Lệ Thu. Oanh là tên thật của ca sĩ, “vàng” là chữ của thi sĩ Nguyên Sa dùng khi viết về chị.

Trong tác phẩm “Nghệ Sĩ Việt Nam Ở Hải Ngoại / tập 1″ (Đời / 1993), ông Nguyên Sa bắt đầu bằng một giọng hát mà ông gọi “là một giọng hát bằng vàng” : giọng hát của Lệ Thu. Nguyên Sa viết “Vào thời điểm hệ thống tiền tệ thế giới còn chọn vàng làm kim bản vị. Và, vàng trong tiếng hát Lệ Thu, mang đầy đủ những ý nghĩa khác biệt của từ ngữ, tinh thần và vât chất. Tiếng hát Lệ Thu được lắng nghe, yêu mến, trân quý. Giọng hát của Lệ Thu đắt giá, những ông bầu, bà bầu muốn cầm giữ lấy một thời gian, phải bỏ ra thật nhiều vàng”. Để dẫn chứng, Nguyên Sa cho biết: năm 1969, Lệ Thu ký giao kèo hát cho phòng trà Ritz của Jo Marcel một năm: 200.000 đồng / tháng. Đó là tiền “nóng” . Cộng thêm 20% trên số thu tổng quát của Jo. Thí dụ, nếu anh Jo thu vào 500.000 thì Lệ Thu lấy 100.000, thu 50.000 thì Lệ Thu lấy 10.000. Ca sĩ kể lại thi sĩ nghe là, trung bình, mỗi tháng, ca sĩ thu về khoảng 500 ngàn (200 tiền nóng + 300 tiền chia). Lúc đó, lương trung bình của một công chức là 12 ngàn / tháng ! Thấy Lệ Thu lên vùn vụt, 1970, ông Cường Tự Do mời Lệ Thu về hát cho vũ trường mình. Ký giao kèo xong là tặng ca sĩ 2 triệu “Welcome”. Mỗi tháng lãnh “khoán” 1 triệu!!! Ở hải ngoại, một ít lâu, sau khi đặt chân lên Hoa Kỳ (1980?), Lệ Thu đã được mời đi trình diễn cho đồng bào tị nạn nghe. Tôi không nhớ rõ đã đọc ở đâu (dường như trong Văn Nghệ Tiền Phong của ông Nguyễn thanh Hoàng), ký giả cho biết:  trong khi thù lao của các ca sĩ khác, ngay cả Khánh Ly, chỉ là vài trăm, thì Lệ Thu lãnh 1000 đô / show ! Khi anh ký giả hỏi “sao lấy đắt quá vậy ?” thì Lệ Thu cười khanh khách nói đùa: “mùa thu đã chết / cho … chết luôn”!

Đó là tiếng hát đúng nghĩa “Oanh- vàng”.

Lệ Thu ra đi chiều 15/1 (giờ địa phương). Ngay sau đó, nhiều người đã viết về chị. Về kỷ niệm, về tiếng hát.

Theo một bài viết trên mạng thì Lệ Thu bắt đầu nghiệp dĩ bằng những ca khúc Pháp. Tôi chưa bao giờ nghe chị Lệ Thu hát nhạc ngoại quốc nhưng nghĩ chúng không phải là những ca khúc nhí nhảnh, “choai choai” của những Vartan, Sheila… cùng thế hệ. Bởi vì chúng không hợp với giọng hát lẫn phong cách trình diễn của chị.

Nói đến một giọng ca ấm áp, người ta nghĩ ngay đến một nam ca sĩ. Như Anh Ngọc, Sĩ Phú, Vũ Khanh …vv  Với tôi, Lệ Thu là nữ ca sĩ duy nhất có một giọng ca vừa trầm ấm lại vừa cao vút. Một tiếng hát mạnh và “tròn”.

Khác với môt số đồng nghiệp mà tên tuổi gắn liền với người sáng tác: Khánh Ly – Trịnh công Sơn; Thái Thanh – Phạm Duy; Hà Thanh – Nguyễn văn Đông; Lê Uyên & Phương; Diễm Chi – Nguyễn đức Quang; Thanh Lan – Nhật Trường; Thái Hiền – Phạm Duy, vv… , tiếng hát của Lệ Thu không “dành riêng” cho một nhạc sĩ nào. Mà là cho một thể điệu: nhạc “chậm”, đa phần là Slow (Rock). Có lẽ vì không có dịp nhưng tôi chưa bao giờ nghe chị Lệ Thu hát một ca khúc vui hay, ít nhất, cũng một bolero mùi! Có phải vì khi chị vào đời, đã bằng những giọt lệ? Đen tình, đỏ nhạc. Trong tình yêu chị không may mắn nhưng trong âm nhạc Trời đã cho chị rất nhiều: danh vọng và sự nghiệp. Dường như Lệ Thu là một trong những nữ ca sĩ có nguồn thu nhập cao nhất trước 75.

Thú thật là lúc đầu tôi không có thiện cảm với những văn nghệ sĩ “bỏ đi rồi lại quay về” trình diễn , phổ biến tác phẩm ở Việt Nam !

Nhưng suy đi, nghĩ lại thì tôi “thông cảm” với họ. Sang đây, trừ một ít người có nghề nghiệp, việc làm vững chãi  (ca sĩ Mai Hương làm ở Ngân Hàng, nhà văn Võ Phiến là công chức …) còn thì đa số “vừa làm vừa hát” , “vừa làm vừa viết”. Hát vì yêu nghề mà hát cũng vì để kiếm thêm thu nhập!

Bỏ qua chuyện “thu nhập” ,có người ca sĩ (nổi tiếng) nào mà không thích được hát trước công chúng? Không thích được nghe những tràng pháo tay nồng nhiệt? Không phải vì thích được khen. Mà thích vì đã làm vui lòng người! Mà thích vì… như vậy. Có những cái thích không thể nào giải thích được!

Và tôi nghĩ thêm, nếu tôi còn kẹt lại bên nhà, tôi cũng rất thèm được nghe lại những tiếng hát xưa, những bài hát cũ, dẫu rằng, theo với thời gian, họ sẽ không còn hát được như xưa. Điều đó không quan trọng, cái chánh là họ đưa tôi trở về “một thời đã yêu là một thời đã chết ( ! )”, trước 30/4/75 ! Sau 75, âm nhạc,  nghệ thuật không còn ở miền Nam!

Nghệ sĩ là những người …lạ lắm! Phải “sống” như họ một lần thì mới thông cảm cho cái sự cần “khán giả” của họ. Phải một lần đứng trên cao, nhìn xuống đám đông trước mặt , nghe được sự “im lặng (thưởng thức)” trong một không gian kín người. Phải một lần, một mình “trên cao” mà không thấy nhỏ nhoi, mà không thấy sợ hãi, bởi vì trước mặt mình là những người thân … thiết với mình, đang chờ nghe mình hát. Thế thôi. Chuyện nhận hoa, chụp hình, bán …CD , xin chữ ký tính sau! Mà những chuyện đó, ở hải ngoại này, ngày càng thưa, ngày càng vắng. Như số khán giả yêu nhạc Việt Nam!

Vâng, tôi  “thông cảm” nhưng nếu tôi là họ, tôi sẽ không về hát ở Việt Nam, mặc dầu tôi nhớ vô cùng khán giả của tôi, mặc dầu tôi muốn hát cho họ nghe, mặc dầu tôi sẽ có một số thu nhập đáng kể. Vỏn vẹn vì tôi không muốn xin phép ai để hát, không muốn hát những ca khúc đặt hàng của các bầu show! Phải chi ai cũng có được tư cách như ca sĩ Trần thái Hòa !

Tuy “thông cảm” nhưng tôi hoàn toàn chống, chống những nghệ sĩ về tuyên bố “lăng nhăng” , mất tư cách. Như môt ông nhạc sĩ già. Như một anh ca sĩ lính chê! Hay như giám khảo “yêu em dài lâu” tuyên bố những câu vô ơn với khán giả hải ngoại. Như danh ca chân đất từ Mỹ bay về … Hà Nội hát “cháy vé”, rồi vào Sài Gòn làm màn trình diễn cải lương: đổ chai cognac quanh mộ “một nửa của mình” !!!

Chị Lệ Thu trở về Việt Nam hát từ bao giờ, tôi không biết. Chị có “ kỳ cục “ như những nghệ sĩ nói trên không, tôi cũng không biết. Nhưng tôi hy vọng là không. Nếu có thì bạn ta đã chuyển cho tôi xem rồi.

Trong 60 năm âm nhạc, chị Lệ Thu hát không biết bao nhiêu bài nhưng nói đến chị là tôi nghĩ ngay đến “Tứ Bảo Lệ Thu”: 4 ca khúc mà tôi yêu nhất:

– Xin còn gọi tên nhau (nghe nói anh Trường Sa viết bài này khi một đêm ngang qua Tự Do nghe tiếng người ca sĩ vọng ra từ cửa sổ vũ trường ?) https://www.youtube.com/watch?v=vcwTkzvPK_M

– Nước mắt mùa thu (Phạm Duy https://www.youtube.com/watch?v=3D26_5ITeNM )

– Người tình không chân dung (Hoàng Trọng) https://www.youtube.com/watch?v=hu7E9Szp8E0

– Thu hát cho người (Vũ Đức Sao Biển)  https://www.youtube.com/watch?v=8RDX-SNCG8M )

Khi Phạm Duy cho ra đời “Mùa thu chết”, nhạc sĩ Châu Kỳ không đồng ý. Và ông đã trả lời bằng “Mùa thu còn đó” kết thúc bằng những câu :

“ Xin đừng nói / xin đừng nói  thu chết rồi

Không , thu vẫn sống , em vẫn sống , sống đời đời …”

Vâng , Thu không bao giờ chết .

Như lệ người vẫn với thu mưa .

Vĩnh biệt chị , Lệ Thu !

Lê Bình Phương (tongphuochiep.com)

Bài này đã được đăng trong Tin Tuc Nội Bộ. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s